bahis siteleri bets10 canlı bahis siteleri iddaa siteleri bahis siteleri kaçak bahis siteleri iddaa siteleri güvenilir casino siteleri Akademik Çalışma: Basında Facebook İstismarı ve Toplumdaki Yansımaları | escort sakarya escort maras escort manisa escort edirne escort denizli
Perşembe , 18 Temmuz 2019
Home » Sosyal Ağlar » Facebook » Akademik Çalışma: Basında Facebook İstismarı ve Toplumdaki Yansımaları

Akademik Çalışma: Basında Facebook İstismarı ve Toplumdaki Yansımaları


Sayfa 1

Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi

Yıl: 2009/1, Sayı: 9

Journal of Süleyman Demirel University Institue of Social Sciences

Year:2009/1, Number: 9

[51]

BASINDA “FACEBOOK İSTİSMARI” VE TOPLUMDAKİ

YANSIMALARI

Mustafa ŞAHİN*

Serkan Volkan SARI**

ÖZET

Bu araştırmanın amacı, Facebook.com adlı internet sitesinde meydana

gelen istismar olaylarını gazetelerde yer alan haberler aracılığıyla incelemektir. Bu

doğrultuda, 2009- 2010 yılları arasında Milliyet, Sabah ve Zaman gazetelerinde yer

alan Facebook istismarına yönelik haberler taranmıştır. Araştırmada kullanılan

veriler Sabah, Milliyet ve Zaman gazetelerinde yer alan Facebook İstismarı ile ilgili

haberlerin taranması sonucu elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde,

“doküman incelemesi” tekniği ve “içerik analizi” yöntemi kullanılmıştır.

Araştırmanın bulgularına göre, Facebook hesabı bulunan bireylerin sözel, fiziksel,

yasal olmayan yollarla ve kişiler arası ilişkiler noktasında çeşitli istismarlara maruz

kaldıkları belirlenmiştir. Sonuç bölümünde konuyla ilgili önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Facebook, İnternet, İstismar.

FACEBOOK ABUSE IN PRESS AND ITS REFLECTIONS ON SOCIETY

ABSTRACT

This study aimed to investigate the incidents of abuse in Facebook with a

focus on the way they are reflected in the printed media. This purpose, the study

scanned the news about Facebook abuse between the years 2009-2010 in Turkish

newspapers Milliyet, Sabah and Zaman. In order to analyze the collected data,

“document analysis” and “content analysis” methods were used. The data revealed

that those who had a Facebook account were exposed to varrying verbal, and

physical abuses in some way or another in terms of personal relationships. At the

end of the study some recommendations were made.

Key Words: Facebook, Internet, Abuse

*

Yrd. Doç. Dr. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fatih Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri

Bölümü, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı. 61300, Trabzon, Türkiye,

mustafa61@ktu.edu.tr.

**

Arş. Gör. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fatih Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü,

Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı. 61300, Trabzon, Türkiye,

vsari@ktu.edu.tr.


Sayfa 2

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[52]

Giriş

Günümüzde gittikçe yaygın olarak kullanılmaya başlayan internet

üzerindeki sosyal ağlar kişilerden gruplara, organizasyonlardan toplumlara çok

farklı seviyelerde ilgi alanları sunmaktadırlar1. Araştırmalar son otuz yılda

internet üzerinden sosyal ağlar ile iletişim kurma davranışının insanlar

arasındaki popülaritesinin arttığını göstermektedir.2 Bir sosyal ağ yapısı kişilere

hem kendi uluslarından hemde farklı uluslardan kişilerle iletişim kurma olanağı

vermektedir. Bu sayede kişiler karşılarındaki insanlarla doğrudan, görerek ve

duyarak, iletişime geçebilmekte beraberce vakit geçirebilme şansına

ulaşabilmektedirler. Bu bağlamda Facebook, Myspace, Twitter gibi üye temelli

internet topluluklarının kişilere kendilerine ait bir kullanıcı adına sahip olma,

fotoğraf ve diğer bilgilerini kullanarak bir profil oluşturma ve başkalarıyla

bunları paylaşma olanağı verdiği görülmektedir.

Ülkemizde de son dönemlerde bu gibi ağların kullanım oranının arttığı

görülmektedir. Özellikle Facebook adlı sosyal paylaşım sitesinin dünyada ve

ülkemizde geniş katılım oranlarına eriştiği ifade edilmektedir. Facebook adlı site

ilk olarak Şubat 2004’te Harvard’da bir öğrenci grubu tarafından kurulmuş,

2005 yılına kadar Standford, Colombia, Yale ve İngiliz üniversitelerine

yayılmıştır. İlk olarak 13 yaşın üzerindeki bireylerin kullanabildiği Facebook,

sonradan yukarıdaki üniversitelerde yer alan öğrencilerin çoğu arasına

yayılmıştır. Bu hızlı artış Temmuz 2008’e gelindiğinde dünya genelinde

yaklaşık 250 milyon kullanıcıya ulaşmıştır.3 Yapılan son istatistiklere göre

Facebook.com adlı sitenin bugün yaklaşık olarak 400 milyon kullanıcıya eriştiği

belirtilmektedir. Bununla beraber, site içinde her gün yaklaşık 60 milyon kişinin

durum güncellemesi yaptığı, siteye her gün 3 milyardan fazla fotoğrafın

yüklendiği de ortaya çıkan çarpıcı veriler arasındadır.4 Bu sitenin 2008 yılına ait

verileri, yaklaşık 250 milyon kullanıcı ve günde yaklaşık 30 milyon durum

güncelleme olarak belirtilmiştir.5

Yalnızca bu rakamlar bile günümüzde

Facebook kullanımının tahmin edilemez boyutlara ulaştığını bir kez daha gözler

önüne sermektedir.

1 Kadushin, C. The Motivational Foundation of Social Networks. Social Networks, (24) p.

77–91, 2002.

2 Levy, S. (2007). Are MySpace users now spacing out? Newsweek, 149, (22), p. 26; Ronn,

K. Social Networking: Closer Than You Think. Business Week Online, 12, 2007.

3

Burcher, N. Latest Facebook Usage Statistics by Country. Available from:

http://www.nickburcher.com/2009/07/latest-facebook-usage-statistics-by.html. 2009.

4

Facebook,2010.Statistics. Facebook, http://www.facebook.com/press/info.php?statistics

(Erişim tarihi: 01.02.10).

5

Facebook,2008.Statistics.Facebook,http://www.facebook.com/press/info.php?statistics,

(Erişim Tarihi: 01.02.10).


Sayfa 3

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[53]

Facebook gibi sosyal paylaşım ağlarına karşı artan ilgi, bilim

adamlarının da ilgisini bu yöne çekmiştir. İnsanların neden bu tip ağlara karşı

yoğun ilgi gösterdikleri, buralarda ne kadar ve ne şekilde vakit harcadıkları

merak konusu olmuştur. Bu noktadan hareketle, son dönemde Facebook

konusunda yapılan çalışmaların sayısı da hızla artmaktadır. Öğrencilerin sosyal

ağları kullanma sıklıkları ve bu ağların akademik başarıları üzerindeki etkisi

araştırmacıların dikkatini çeken başlıca hususlardandır. Özellikle gençler

arasında sosyal ağları kullanım oranı dünya genelinde hızla artmaktadır.

Araştırmacılar tarafından 213 katılımcı üzerinde yapılan bir araştırmada,

katılımcıları % 54’ünün üniversiteye başlamadan önce bir Facebook hesabının

olduğu, % 25’inin üniversiteye başladığında bir Facebook hesabı edindiği, %

21’inin ise üniversite eğitiminden sonra bir Facebook hesabı edindiği

belirlenmiştir.6 Yapılan diğer bir çalışmada İngiliz lise öğrencileri arasında en

popüler sosyal paylaşım sitesinin Facebook olduğu sonucuna varılmıştır.7

Akademik başarı ve Facebook kullanımı konusunda yapılan çalışmalara

bakıldığında, Facebook kullanımının öğrencilerin motivasyon düzeyini

düşürdüğü, bu sitelerde fazla vakit harcamalarının akademik başarıları üzerinde

olumsuz sonuçlar doğurduğu ve sosyal ilişkilerine zarar verdiği tespit

edilmiştir.8 Facebook’un insanlar arasındaki kullanım sıklığını belirlemek

amacıyla yapılan bir çalışmada, bir kütüphane araştırması için öğrencilere

anketler gönderilmiş ve öğrencilerden bu anketleri Facebook, e-posta,

Messenger ve telefon gibi araçları kullanarak cevaplamaları istenmiştir.

Araştırma sonuçlarına göre 126 cevap Facebook aracılığıyla, 122 cevap e-posta

ile ve 112 cevap da diğer araçlar vasıtasıyla gönderilmiştir. Buradan Facebook

6 Madge, C., Meek, J, Wellens, J. & Hooley, T. Facebook, Social Integration and Informal

Learning at University: ‘It is More for Socialising and Talking to Friends About Work Than

for Actually Doing Work’. Learning, Media and Technology, 34, (2), p.141–155, 2009.

7 Hargittai, E. Whose Space? Differences Among Users and Non-users of Social Network.

sites. Journal of Computer-Mediated Communication, 1, (13), 1, 2008.

8 Atıcı, B. Sosyal Bilgi İnşasına Dayalı Sanal Öğrenme Çevrelerinin Öğrenci Başarısı ve

Tutumlarına Etkisi. Education and Science, 143, (32), 2007; Peluchette, J. & Karl, K.

Examining Students’ Intended Image on Facebook: “What Were They Thinking?!” Journal

of Education For Business, 85, (30), 2010; Pempek, A.T., Yermolayeva, A.Y. & Calvert,

S.L. College Students’ Social Networking Experiences on Facebook. Journal of Applied

Developmental Psychology, 30, p. 227–238, 2009; Seder, P.J. & Oishi, S. Ethnic/racial

homogeneity in college students’ Facebook friendship Networks and subjective well-being.

Journal of Research in Personality, 43, p. 438–443, 2009; Selwyn, N. Faceworking:

exploring students’ education-related use of Facebook. Learning, Media and Technology,

34, (2), p. 157–174, 2009; Ortiz, M.G.R., Hoyos, J.R.C. & Lopez, M.G.R. The Social

Networks of Academic Performance in a Student Context of Poverty in Mexico. Social

Networks, 26, p. 175–188, 2004; West, A., Lewis, J. & Currie, P. Students’ Facebook

‘Friends’: Public and Private Spheres. Journal of Youth Studies, 12, (6), p. 615- 627, 2009.


Sayfa 4

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[54]

kullanımının artık Messenger, e-posta gibi en yaygın kullanıldığı düşünülen

iletişim araçlarını bile geride bıraktığı görülmektedir.9

İnternet teknolojisinin insanlar arasındaki zaman ve mekan

farklılıklarını azalttığı, insanlar arasındaki ilişkilerin çeşitliliğini ve birbirleriyle

iletişim kuran insanların sayısını artırdığı ifade edilmektedir.10 Dolayısıyla

sosyal paylaşım sitelerinde kişilerin kendilerini daha iyi ifade ettikleri, kişisel ve

kişiler arası becerilerini daha iyi ortaya çıkardıkları düşünülmektedir. Bu tip

ağlara üye olan bireyler, toplum içinde sağlayamadıkları özgüven ve benlik

düşünceleriyle ilgili eksikliklerini sosyal ağların kendilerine sağladığı

imkanlarla gidermeye çalıştıkları görülmektedir. Dolayısıyla sosyal paylaşım

ağlarıyla kişilik ve kişilik bozuklukları arasında doğrudan bir ilişki olması

beklenmektedir. Bu konuda son dönemde sosyal paylaşım ağlarıyla kişilik

bozuklukları arasındaki ilişkiyi araştıran bir çalışmaya 809 askeri personel

katılmıştır. DSM 4 (The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)

kriterlerinden yola çıkılarak yapılan bu araştırmanın sonuçlarına göre, sosyal

ağların kullanımıyla Narsistik ve Histerik kişilik bozuklukları arasında pozitif

ilişki ortaya çıkarken; Şizoit ve Şizotipal kişilik bozuklukları ile sosyal ağların

kullanımı arasında negatif ilişki tespit edilmiştir.11 Yine aynı araştırmacı

tarafından yapılan başka bir çalışmada, Borderline Kişilik Bozukluğu (BPD)

gösteren bireylerin uygun olmayan sosyal ağlara karşı bir bağlılık yaşadıkları ve

bu sayede kendilerine destek arama davranışı içinde oldukları sonucuna

varılmıştır.12

İnternet ortamında iletişime geçen insanların sayısının artması, şirket ve

organizasyonların dikkatlerini de bu ağlara çekmiştir. Bu sitelerin, kuruluşlara

kısa zamanda ve düşük maliyetle bir çok insana ulaşma imkânı verdiği bilinen

bir gerçektir.

Şirketlerin Facebook gibi sosyal ağlar üzerinden kazanç sağlama

çabalarını incelemek açısından da son dönemde bazı araştırmalar yapıldığı

görülmektedir. Bu araştırmalarda sosyal paylaşım ağları üzerinden

kullanıcıların, organizasyonlar ve şirketler hakkındaki bilgilere daha kolay ve

hızlı ulaşabildikleri, ancak büyük çoğunluğun bu organizasyonlara şüpheyle

9

Mack D, Behler A, Roberts B. & Rimland E. Reaching Students with Facebook: Data and

Best Practices. Electronic Journal of Academic Speech, 8, (2), 2008.

10 Aktaş, C. Interpersonel Communication Through The Internet. Selçuk İletişim, 3, (4), 2005.

11

Cliffton, A., Turkheimer, E. & Oltmanns, T.F. Personality Disorder in Social Networks:

Network Position as a Marker of Interpersonal Dysfunction. Social Networks, 31, p. 26–32,

2009.

12

Clifton, A., Turkheimer, E. & Oltmanns, T.F. Improving Assessment of Personality

Disorder Traits Through Social Network Analysis. Journal of Personality 75, p. 1007–

1031. 2007.


Sayfa 5

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[55]

yaklaştıkları ve tam anlamıyla güvenemedikleri sonucuna ulaşmışlardır. 13 Bu

konuda yapılan başka bir araştırmada, Facebook’a yüklenen kişisel verilerin

potansiyel çalınma riskiyle karşı karşıya olduğu, bunun engellenmesi için bazı

programlara ihtiyaç duyulduğu sonucu ortaya konmuştur.14

Ortaya çıkan bu güven bunalımı yeni bir soru işaretinin doğmasına

sebep olmaktadır. İnsanların bu gibi sitelere kendi kişisel verilerini girmeleri ne

kadar doğrudur? Bu gibi siteler insanların kişisel verilerinin çalınmasını

engellemek için hangi önlemleri almaktadırlar. Günümüzde bu konuda birçok

sorunun yaşandığı görülmektedir. Sosyal paylaşım sitelerinde yaşanan güven

bunalımı ve gizlilik problemleri konusu araştırmacıların dikkatini çeken diğer

bir nokta olmuştur. Yapılan araştırmalarda; hiçbir faydalı teknolojinin riskten

uzak olamayacağı; sosyal paylaşım sitelerinde yer alan kişilerin çoğunlukla

kimliklerini dolaylı yoldan veya değiştirerek ifşa ettikleri; kişilerin bu gibi

sitelerde normalde davrandıklarından farklı tepkiler verdikleri ortaya

konmuştur.15

Günümüzde sosyal ağlar ve bunlarım kullanım oranları hızla artarken,

ortaya insanların bu ağlarda yaşadıkları bazı problemlerde çıkmaktadır. Bugün

yazılı ve görsel medya da gün aşırı sosyal ağlarla ilgili bir haber yapıldığı

görülmektedir. Yapılan bu haberlere bakıldığında, çoğunluğun olumsuz içerikler

taşıdığı dikkati çeken bir noktadır. İnsanların faydalanması için geliştirilen bazı

teknolojiler, taşıdıkları güvenlik zaafları sebebiyle bir güvenlik riski taşımakta

mıdırlar? Facebook gibi sosyal paylaşım ağları, ne kadar kontrol altında

tutulmaktadır? Çağımızda yaşanan teknolojik gelişmelerin beraberinde birtakım

sorunları da getirdiği yadsınamaz bir gerçektir. Yaşanan bu sorunlar kadar,

onların sebepleri ve nasıl çözülecekleri de önemli bir konudur. Sorunun çözümü

noktasında görsel ve yazılı basına büyük rol düştüğü bir gerçektir. Bu nedenle

çağımızda sisteme geri bildirim veren, bilgi sağlayan önemli araçlardan birisi

olarak değerlendirilen yazılı basında Facebook gibi sosyal paylaşım ağlarıyla

ilgili haberlerin nasıl verildiği, insanların bu konuda ne oranda

13 Hill, L. N. & White, C. Public Relations Practitioners’ Perception of the World Wide Web

as a Communications Tool. Public Relations Review, 26, (1), p. 31–51, 2000; Waters,

D.R., Burnett, E., Lamm, A. & Lucas, J. Engaging Stakeholders Through Social

Networking: How Nonprofit Organizations are Using Facebook. Public Relations Review,

35, p. 102–106, 2009.

14 Nosko, A., Wood, E. & Molema, S. All About Me: Disclosure in Online Social Networking

Profiles: The Case of Facebook. Computers in Human Behavior , In Press, 2009.

15 Cheshire, P. W. Facebook and the Fusiform Gyrus. Ethics & Medicine, 25, (3), 2009;

Ellison, N., Heino, R. & Gibbs, J. Managing Impressions Online: Self-Presentation

Processes in The Online Dating Environment. Journal of Computer-Mediated

Communication, 11, (2), 2006; Gibbs, J. L., Ellison, N. B. & Heino, R. D. Self-

Presentation in Online Personals: The Role of Anticipated Future Interaction, Self-

Disclosure, and Perceived Success in Internet Dating. Communication Research, 33, (2),

p. 152–177, 2006.


Sayfa 6

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[56]

bilgilendirildiğinin incelendiği medya analizleri bu konularda çalışan tüm sosyal

ve idari birimler için önem taşımaktadır.

Araştırmanın Amacı

Bu bağlamda çalışmanın amacı, 2009- 2010 yılları arasında

Facebook’la ilgili haberlerin gazetelerde ne sıklıkta ve nasıl yansıtıldığını

incelemek, Facebook istismarının türlerini, sebep ve sonuçlarını

değerlendirmektir.

Araştırmanın Yöntemi

Örneklem

Bu çalışmada yazılı basın haberleri daha detaylı, derinlemesine

sunması, geçerli belge özelliği taşıması ve istenildiğinde tekrar ulaşılabilme

olanağı taşıması nedeniyle seçilmiştir. Çalışmanın örneklemini, Sabah, Milliyet

ve Zaman gazetelerindeki 2009- 2010 yılları arasında yer alan Facebook

İstismarına yönelik haberler oluşturmaktadır. Bu gazeteler “ölçüt örneklem”

yöntemine, Türkiye’deki satış rakamları ve farklı medya gruplarına ait olma

kriterleri göz önünde bulundurularak amaçlı olarak seçilmiştir. Bu

örneklemedeki temel düşünce, önceden belirlenmiş bir dizi ölçütü karşılayan

bütün durumların çalışılmasıdır. Burada sözü edilen ölçütler araştırmacı

tarafından oluşturulabilir veya önceden hazırlanan bir ölçüt listesi

kullanılabilir.16

Verilerin Toplanması

Bu çalışmada kullanılan veriler Sabah, Milliyet ve Zaman gazetelerinde

yer alan Facebook İstismarı ile ilgili haberlerin 2009- 2010 yılları arasında bir

yıllık süre (01.01.2009/01.01.2010) ile taranması sonucu elde edilmiştir. Tarama

sonucunda toplam166 gazete haberine ulaşılmıştır. Veriler her üç gazetenin

internet sitesinden alınmıştır. Nitel araştırmalarda gözlem, görüşme ve doküman

analizi gibi veri toplama yöntemlerinin kullanılabileceğini belirtmiştir.17 Ayrıca

gazetelerin eğitim araştırmalarında veri toplamak için kaynak olarak

kullanılabileceğini ifade edilmektedir.18

Verilerin Analizi

Facebook’ta yaşanan istismar olaylarının basına nasıl yansıdığının

araştırıldığı bu çalışmada, “doküman incelemesi” tekniği kullanılmıştır.

16 Yıldırım, A. ve Şimşek, H. Nitel Araştırma Yöntemleri. Beşinci Baskı. Ankara. s.187,

2006.

17 Yıldırım, A. ve Şimşek, H.a.g.e. s. 197.

18 Cohen, L & Manion, L. Research Methods in Education. Fourth Edition. J&L Composition

ltd.North Yokshire, London, p. 285, 1996.


Sayfa 7

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[57]

Doküman incelemesi, araştırılması hedeflenen olgu veya olaylar hakkında bilgi

içeren yazılı materyallerin analizini kapsar.19 Sabah, Milliyet ve Zaman

gazetelerinde yer alan ve öznesi Facebook istismarı olan haberler, bu

araştırmanın verilerini oluşturmuştur. İstismar, kelime anlamı olarak birinin iyi

niyetini kötüye kullanmak; bireylerin toplumsal kümelerin ya da toplumların,

görece daha güçsüz bireylerin, toplumsal kümelerin ya da toplumların emeğini

ve kaynaklarını kendi çıkarlarına kullanmaları anlamlarına gelmektedir.20

Bir

diğer araştırmacı istismarın, genel anlamda bireylerin duygusal, fiziksel ve

cinsel gelişimine zarar veren kasıtlı ya da kasıtsız yapılan ya da yapılması

gerektiği halde yapılmayan davranışları içerdiğini ifade etmektedir.21 Analiz

edilecek her haber metnine altı sorudan oluşan içerik çözümleme yönergesi

uygulanmıştır. Bu sorular şöyle sıralanmıştır:

1. Yayınlanan haber hangi gazetede yer almaktadır?

2. Haberlerde kullanılan dilin yönlendiriciliği nedir?

3. Meydana gelen istismarın gazetelere göre dağılımı nedir?

4. Meydana gelen istismarın türü nedir?

5. Facebook istismarını kimler yapmakta ve kimler maruz

kalmaktadır?

6. Facebook istismarının sebepleri ve sonuçları nelerdir?

Yukarıdaki sorulardan elde edilen yanıtlar kategorize edilerek

gruplandırılmıştır.

Nitel

verilerin

sayısallaştırılmasında

sıklıktan

yararlanılmıştır. Veriler içerik çözümleme yönergesine göre ve araştırmanın alt

problemlerine uygun olarak sunulmuştur.

Bulgular ve Yorum

Çalışma kapsamına alınan gazetelerdeki haberlere uygulanan altı

soruluk içerik çözümleme yönergesi doğrultusunda yapılan analiz sonuçları

aşağıda ifade edilmiştir.

19 Cohen, L & Manion, L. a.g.e. p. 164.

20 TDK, 2010. http://tdkterim.gov.tr /seslisozluk/ ?kategori=yazimay& elim esec = 03431

(Erişim Tarihi: 02.02.10).

21 Mangalcı, B. Lise 2. Sınıf Öğrencilerinin Ailede Çocuk istismarı ve ihmaline ilişkin

Görüşleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, s. 35- 36,

2002.


Sayfa 8

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[58]

Tablo 1. Facebook İstismarıyla İlgili Haberlerin Gazetelere Göre Dağılımı

Araştırma kapsamında seçilen üç gazeteye Facebook İstismarı ile ilgili

haber dağılımları açısından bakıldığında, en fazla haberin % 54,7 ile Milliyet

gazetesinde yer aldığı, bunu %27,2 ile Sabah gazetesi ve % 18,1 ile Zaman

gazetesinin takip ettiği görülmektedir.

Facebook istismarını konu alan haberlerin gruplandırılmasında fiziksel

yolla meydana gelen istismar, sözel yolla meydana gelen istismar, yasadışı

kullanımdan doğan istismarlar ve kişilik haklarına yönelik istismarlar dikkate

alınmıştır.

Tablo 2. Haberlerin Gazetelere Göre Dağılımı

İstismar türleri

N

%

Toplam

%

Fiziksel İstismar

Adam kaçırma

8

4,8

19,2

Tecavüz/ şantaj

12 7,2

Fiziksel şiddet

12 7,2

Sözel istismar

Özel kişi ve kurumlara hakaret

15 9,6

22,2

Cinsel istismar/ kişisel hakaret

21 12,6

Yasadışı

kullanımdan

doğan istismar

İzinsiz profil kullanma ve veri

paylaşma

30 18,0

45,0

Dolandırıcılık

16 9,6

Çıkar sağlayıcı faaliyet

15 9,0

Şifre çalma gizlilik güvenlik

14 8,4

Kişiler arası

ilişkilere yönelik

istismar

İntihar ve ölüm haberleri

15 9,0

13,8

Kıskançlık ve boşanma

8

4,8

Toplam

166 100,0 100,0


Sayfa 9

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[59]

Bulgular toplam 166 haberin % 19,2’sinin Facebook’ta yaşanan

olumsuz yaşantıların kişilerin birbirlerine fiziksel şiddet uygulamarıyla

sonuçlanmasını içeren haberler (32 haber), % 22,2’sinin Facebook’ta yaşanan

olumsuz yaşantıların kişilerin birbirlerine sözel olarak hakaretlerde

bulunmalarını içeren haberler (36 haber), % 45’inin Facebook un yasadışı

kullanımından doğan haberler (75 haber) ve % 13,8’inin Facebook’ta yaşanan

kişiler arası ilişkilerde yaşanan istismarı içeren haberler (24 haber) şeklinde

verildiğini göstermiştir.

Gazetelerde yer alan haberlerin ifade ediliş tarzına bakıldığında,

Facebook kullanımı sonucu fiziksel ve sözel istismarı içeren haberlerle kişilik

haklarına saldırı bulunan haberlere karşı genellikle kınayıcı bir dil kullanılırken,

yasadışı kullanıma yönelik haberler yorumsuz ve iddia şeklinde sunulmuştur.

Facebook’ta İstismar Türleri, Gerekçeleri ve Sonuçları

Facebook’un kötüye kullanımından doğan haberler yukarıda dört başlık

altında toplanmıştı. Bu başlıkların içerdiği haberlere ilişkin bulguların analizleri

aşağıda yer almaktadır.

Facebook Kullanımı ve Fiziksel İstismar

Facebook kullanımı sırasında meydana gelen fiziksel istismar haberleri

“adam kaçırma, tecavüz/şantaj ve fiziksel şiddet” olarak sınıflandırılmıştır.

Adam kaçırma vakalarına yönelik haberler; kaçırılan bir bireyin Facebook

hesabı sayesinde bulunması (1), Facebook aracılığıyla tanışılan kişiler tarafından

kaçırılma vakası (7), Facebook aracılığıyla tanışılan kişi tarafından tecavüze

uğrama (5) ya da şantaj vakaları (7), Facebook’ta doğan anlaşmazlıklar ve

karşılıklı hakaretler sonrası kişilerin birbirlerine dönük şiddet girişimleri (12)

olarak belirlenmiştir. Burada meydana gelen fiziksel şiddet olaylarına

bakıldığında, kişilerin Facebook üzerinden daha önceden tanımadıkları kişilerle,

yapılan bir yorum ya da paylaşılan bir doküman sonrası anlaşmazlığa düştükleri

görülmektedir. Bunun üzerine kişilerin birbirlerine bir buluşma adresi vererek

bir araya geldikleri, karşılıklı sözlü sataşma ve kavgaya varan davranışlarda

bulundukları görülmektedir. Ayrıca, haberlere tek tek bakıldığında ise kişilerin

en çok tecavüz ve fiziksel şiddete maruz kalma vakalarına karıştıkları dikkati

çekmektedir.

Facebook Kullanımı ve Sözel İstismar

Facebook kullanımı sırasında ortaya çıkan sözel istismar haberleri ise

“şahsa yönelik hakaret ve cinsel istismar ile özel kişi ve kurumlara yönelik

hakaretler olarak sınıflandırılmıştır. Yapılan içerik analizi sonrası Facebook

kullanımı sırasında ortaya çıkan anlaşmazlıklar ya da çeşitli sebeplerden ötürü

(paylaşılan bir doküman ya da üye olunan bir grup gibi) kişilere sözel yolla

hakaret etme vakalarının (21) ortaya çıktığı görülmüştür. Burada kişinin

cinsiyeti, mensup olduğu dini yapı gibi konular hakaretlerin öne çıktığı unsurlar


Sayfa 10

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[60]

olarak dikkati çekmektedir. Bunula beraber, Facebook’ta oluşturulan gruplar

aracılığıyla da özel kişi ve kurumlara, dini yapılara yönelik hakaretler ve karşı

gruplar oluşturulan haberler (15) göze çarpmaktadır. Yapılan haberlerin

içeriğine bakıldığında

Özel kurumlara oluşturulan gruplar yoluyla hakaret etme ya da olumsuz

ifadeler kullanarak rencide etmeye yönelik haberler (5), dini yapıları karalama

ya da olumsuz ifadeler kullanarak rencide etmeye yönelik haberler (2), özel kişi

ya da devlet büyüklerine yönelik hakaretler ya da olumsuz ifadeler kullanarak

rencide etmeye yönelik haberlerin (8) gazetelerde yer aldığı belirlenmiştir. Bu

haberlerde özellikle gündemde olan belli kişi ve grupların olumlu veya olumsuz

propagandalarını yapmak amacıyla Facebook üzerinde gruplar oluşturulduğu

görülmektedir. Sözel yolla yapılan istismar haberlerinde çoğunluğu özel kişi ve

kurumlara yönelik saldırı haberlerinin oluşturduğu belirlenmiştir. Burada,

kişilerin kendi düşüncelerini internet ortamında daha rahat ifade edebildikleri,

kendilerine daha kolay ve hızlı bir şekilde yandaş bulabildikleri belirlenmiştir.

Bir kişi ya da kurum adına grup kurma özelliğinin Facebook sitesi bünyesinde

herhangi bir engeli bulunmadığı görülmektedir. Yani isteyen her kullanıcının

grup kurabilme, kurulan bir gruba üye olabilme ya da bu gruplarda düşüncelerini

özgürce paylaşabilme durumu söz konusudur. Dolayısıyla Facebook sitesi

yöneticilerinin bu tür sorunları önleme adına aldıkları tedbirlerin yetersiz olduğu

da dikkati çeken bir noktadır.

Facebook’un Yasadışı Kullanımından Doğan İstismarlar

Facebook kullanımının amacına uygun olmayan kullanım şekillerinden

birisi de “yasadışı amaçlar için kullanım”dır. Bu sınıflandırmada yer alan

haberlerde kişilerin kendi izinleri olmadan profil bilgilerine ulaşılması,

verilerinin izinsiz alınması ya da paylaşılması gibi vakalar yer almaktadır.

Yapılan içerik analizi sonrası Facebook hesabı olan kişilerin izinsiz kişisel

verilerinin alınması ya da paylaşılması ve kendilerinin izini olmaksızın kendi

adlarıyla bir hesap açılması haberleri (30), kişilerin hesap şifrelerinin kırılarak

bilgilerine ulaşılması (14), kişilerin mevcut hesap bilgilerine ulaşılarak ya da

kişilerin kandırılması yolu ile dolandırıcılık faaliyetleri (16), yasadışı suç

örgütlerinin Facebook üzerinden kendilerine çıkar sağlayıcı faaliyetlerde

bulunmaları (15) gibi haberlerin gazetelerde yer aldığı belirlenmiştir. Burada

dikkati çeken nokta, kişilerden izin alınmadan kişisel verilerinin alınması ya da

paylaşılması ve kendilerinin izini olmaksızın kendi adlarıyla bir hesap

açılmasına yönelik haberlerin yapılmış olmasıdır. Bu durumdan özellikle medya

dünyasında ün yapmış, halk tarafından tanınan insanların zarar gördükleri

belirlenmiştir. Bununla beraber, kişilerin Facebook hesaplarına girdikleri kişisel

verilerin çalınarak dolandırıcılık gibi yasadışı faaliyetlere sebebiyet verdiği de

gazete haberlerinde sıkça yer alan başlıklar arasında dikkati çekmektedir.

Burada bir güvenlik zafiyetinin var olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle


Sayfa 11

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[61]

kullanıcıların kesinlikle önemli düzeydeki kimlik bilgilerini buralarda

kullanmamaları yasal problemlerin doğmasını önleme açısından önemli bir

nokta olarak düşünülmektedir.

Facebook ve Kişiler Arası İlişkilere Yönelik İstismarlar

Facebook kullanımı kişilerin sosyal hayatları üzerinde de önemli bir

etkiye sahiptir. Bu konuda yapılan haberlerin çoğu, Facebook kullanımı

sonucunda kişiler arasında ortaya çıkan bir çok sorunu konu almaktadır.

Bunların içinde en yoğun olarak karşılaşılanı ise evli çiftlerin yaşadıkları

sorunlardır. Yapılan içerik analizi sonrası Facebook’ta geçirilen bazı yaşantılar

sonucu çiftlerin yaşadıkları kıskançlık ve boşanma vakalarını içeren haberler (8)

olarak belirlenmiştir. Özellikle son dönemlerde yaşanan boşanma olaylarının

sebepleri arasında Facebook ile bağlantılı sebeplerin artmakta olduğu ifade

edilmektedir. Kişilerin Facebook aracılığıyla daha kolay bay/bayan arkadaş

edinmesi (4), flört etmesi/sevgili olması (1), bunun sonucu olarak boşanma

olayları (3) bunun başlıca sebepleri arasında görülmektedir. Ayrıca aralarında

güven bunalımı olan çiftlerin, eşlerini ya da birlikte oldukları kişileri internet

ortamında izleme eğilimi olduğu, bununda sık sık kıskançlık problemlerini

doğurduğu düşünülmektedir. Bununla beraber kişilerin, eşinin ya da partnerinin

kendisinin tanımadığı çok sayıda arkadaşının olduğunu görmekten, bunlar

arasında eski birlikteliklerin de olabileceği düşüncesinden tedirgin oldukları

bununda bazı problemlere yol açtığı düşünülmektedir.

Bu noktada Facebook kullanımı sonucu yaşanan bir sorun da intihar ve

ölüm vakalarıdır. Yapılan içerik analizi sonrası Facebook’ta meydana gelen

olumsuz yaşantılar (hakarete maruz kalma, küçük düşme gibi) sonrası ortaya

çıkan intihar vakalarına yönelik haberler (7), Facebook’ta dolayısıyla ortaya

çıkan olumsuz bir yaşantı (kıskançlık, güvensizlik, hayal kırıklığı gibi) sonucu

meydana gelen ölüm vakarlına yönelik haberler (8) olarak belirlenmiştir.

Facebook’taki intihar vakalarının genellikle “intihar edeceğini Facebook

aracılığıyla duyurma” ve “Facebook’ta yaşanan olumsuz bir yaşantı sonucu

meydana gelme” olarak ifade edebiliriz. İntihar edeceklerini kendi profillerinde

duyuran kişilerin genellikle bu davranışının arkasında başka bir geçerli sebebin

olduğu düşünülmektedir. Ancak, kişiler Facebook aracılığıyla bazı olumsuz

yaşantılar geçirmekte, bununla beraber, yaşadıkları bunalım duygusu onları

intihara sürükleyebilmektedir. Buna paralel olarak haberlerin içerikleri

incelendiğinde, intihar eden kişilerin hâlihazırda psikolojik bunalım içinde

oldukları, şiddetli yalnızlık duygusu yaşadıkları veya çevrelerinde kendine

güveni olmayan biri olarak tanındıkları gibi problemlerinin olduğu

belirtilmektedir. Dolayısıyla bu unsurlara bakarak, Facebook kullanımının

doğrudan intihar davranışına neden olmadığı ancak, bazı unsurların bir araya

gelmesinde aracı olduğu düşünülmektedir. Bu açıdan, ergenlik döneminde olan


Sayfa 12

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[62]

geçlerin bu tip olumsuz yaşantılardan Facebook aracılığıyla kolaylıkla

etkilenebileceği düşünülmektedir.

Tartışma, Sonuç ve Öneriler

Facebook istismarı toplumun hemen her kesiminden kişileri ilgilendiren

bir sorundur. Facebook’ta yaşanan olumsuz deneyimlerin, halk sağlığı ve

gençlerin kişisel gelişimleri açısından bir tehdit oluşturduğu yadsınamaz bir

gerçektir. Yaşanan bu olumsuz olayların nedenlerinin araştırılması ve gereken

tedbirlerin alınabilmesi için ihtiyaç duyulan çalışmaların bir an önce başlatılması

gerekmektedir. Bu bağlamda Facebook’ta meydana gelen olayların yazılı ve

görsel medya ya yansıma biçimi de büyük önem taşımaktadır. Medya sayesinde

internet ve sosyal ağlar konusunda insanlara gereken uyarılar ve bilgilendirmeler

yapmalıdır. Bu süreç içerisinde bireylerin medyadan gelen mesajları algılayıp

sorgusal bir yaklaşım içinde değerlendirebilmeleri ve eleştirel becerilere sahip

bir birey olabilmeleri açısından medya etkisinin önemli olduğu ifade

edilmektedir.22 Bu nedenle medyadaki bu etkiyi incelemek Facebook istismarı

ve önleme çalışmaları açısından önem taşımaktadır.

Bu çalışmada elde edilen ilk bulgu yayınlanan haberlerin sıklığına göre,

Facebook’ta en çok maruz kalınan istismar davranışının yasa dışı kullanımdan

kaynaklanan vakalar olduğu belirlenmiştir (75 Haber). Yapılan haberlere

bakıldığında, kötü niyetli kişilerin Facebook sosyal paylaşım sitesinin kullanım

şartlarından doğan bazı güvenlik zaaflarını kullandıkları görülmektedir.

Güvenlik gibi konuların böyle sitelerin kullanımında vazgeçilmez hususlar

olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda ortaya çıkan siber suçlar ve bunlarla

mücadele de günümüzde önem kazanan konular arasındadır. Milliyet

gazetesinin 1.5.2009 tarihinde yer verdiği “Facebook‘taki Büyük Tehlike”

başlıklı yazısının, bu konuda güzel bir örnek oluşturduğu görülmektedir.23 Bu

haberde, sosyal ağların en gözde ismi olan Facebook adlı sitenin, beraberinde

bazı tehlikeler de getirdiği ifade edilmektedir. Haberde, kişilerin profillerini

doldururken verdiği bilgilerin, her ne kadar zararsız gibi görünse de, eksik olan

verilerle birleştirildiğinde çok ciddi zararlar ortaya çıkarabildiği ifade ediliyor.

Telefon üzerinden önemli işlerinizi halletmek için sizden istenen bilgiler

arasında; adınız soyadınız, doğum tarihiniz ve doğum yeri gibi verilerin yanı sıra

annenizin kızlık soyadı da soruluyor. İlk bilgiler herkes tarafından kolayca

öğrenilebilir olsa da annenin kızlık soyadı, herkes tarafından bilinmeyen bir

bilgi olduğundan dolayı kimlik doğrulama sırasında güvenliğiniz de sağlanmış

oluyor. Oysa, bu bilgiye Facebook üzerinden ulaşmanın çok kolay olduğu

22 Kıncal, R.Y ve Kartal, O.Y. Medya Okuryazarlığı Eğitimi. Millî Eğitim, 181, s. 318- 332,

2009.

23

Milliyet Gazetesi, http://www.milliyet.com.tr/facebook-ta–font-color-navy-dayi–font

tehlikesi/ yasam/ sondakikaarsiv/ 02.01.2010/ 1089665/ default.htm (Erişim tarihi: 02. 01.

2010).


Sayfa 13

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[63]

bilinmektedir. Annenizin kızlık soyadı, dayınızın şu andaki soyadı olduğundan

için, korsanların veya kötü amaçlı kişilerin bu bilgiye ulaşmasının da oldukça

kolay olduğu görülmektedir. Yasadışı kullanımdan doğan sorunlar gazete

haberlerinde olduğu kadar bilimsel çalışmalarda da kendine yer bulan bir konu

olarak göze çarpmaktadır.

Kişilerin özel bilgilerini bu tip sitelerde paylaşmaları ve bu konudan

doğan problemler noktasında bazı çalışmaların yapıldığı görülmektedir. Son

dönemde 343 Facebook kullanıcısı öğrenci üzerinde yapılan bir çalışmada,

kişilerin büyük bir çoğunluğunun bu sitede resim, video, adres, doğum tarihi vs.

bilgilerini paylaştıkları ve bu nedenle bilgilerinin güvenliğinden şüphe

duydukları, gizliliğinin korunmasına önem verdikleri ifade edilmiştir.24 Yine son

dönemde yapılan çalışmalarda, kişilerin Facebook gibi sosyal paylaşım

sitelerinde, gizlilik konusunda tereddütleri olmalarına rağmen kişisel bilgilerini

paylaştıkları belirlenmiştir.25 Facebook gibi milyonlarca kullanıcıya sahip sosyal

ağlar her zaman gizlilik ve güvenlik konularında insanların tereddüt yaşadığı

sitelerdir. Gazetelerde yayınlanan haberlerin çoğu bu tereddüttü haklı çıkarır

nitelikte haberlerdir. Dolayısıyla haberler ile literatürde yer alan bilgilerin

paralellik taşıdığı ifade edilebilir.

Facebook kullanımı ve ortaya çıkan sözel istismar haberleri bu

araştırmanın dikkati çeken diğer bir bulgusudur. Bu konuda yapılan haberler,

haber sıklığına göre ikinci sırada yer almaktadır (36 Haber). Gazetelerde yer

alan haberler içinde göze en çok çarpan davranışın özel kişi ve kurumlara

hakaret etme davranışı olduğu belirlenmiştir. Facebook sosyal paylaşım sitesinin

insanlara bir araya gelme, ortak duygu ve düşüncelerini paylaşma, gruplar

kurma imkanı veren bir takım teknik özelliklere sahip olduğu görülmektedir.

Kişiler bu gruplar altında kolayca bir araya gelmekte, duygu ve düşüncelerini

hiçbir kısıtlamaya maruz kalmaksızın ifade edebilmektedirler. İlk bakışta

düşünce özgürlüğü anlamında olumlu gibi görülebilen bu özellik, perde

arkasında bir takım sakıncaları da beraberinde getirmektedir. Milliyet

gazetesinin 18.9.2009 tarihinde yer verdiği “Atatürk’e 171 bin Üyeli Grupta

Hakaret” başlıklı yazısı bu konuda dikkat çekici bir örnek olarak göze

çarpmaktadır.26 Haberde Facebook’ta kimliği belirsiz bir kişinin, 171 bin üyeli

24 Christofides, E., Muise, A. & Desmarais, S. Information Disclosure and Control on

Facebook: Are They Two Sides of the Same Coin or Two Different Processes?.

Cyberpsychology & Behaviour, 12, (3), 2009.

25 Youn S. Teenagers’ Perceptions of Online Privacy and Coping Behaviours: A Risk-Benefit

Appraisal Approach. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 49, p. 86–110, 2005;

Wang, S.S., Moon, S., Kwon, K.H., Evan, C.A. & Stefanone, M.A. Face off: Implications

of Visual Cues on Initiating Friendship on Facebook. Computers in Human Behavior, 26,

p. 226–234, 2010.

26

Milliyet Gazetesi. http://www.milliyet.com.tr/facebook-ta-ataturk-ve-turklere-hakaret

/turkiye/sondakikaarsiv/09.02.2010/1077292/default.htm. (Erişim Tarihi: 10.02.10).


Sayfa 14

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[64]

“Sigara içmeyen kaç kişi kaldık?” grubunun yer aldığı sayfayı ele geçirerek

Atatürk’e hakaret eden sözler ve dini propaganda içerikli mesajlarla doldurduğu

belirtilmektedir. Haberin detaylarına bakıldığında, kendini ‘gündüz mücahidi’

olarak tanımlayan bir internet korsanının, gruptaki üyeleri ‘putperestlikle’

suçladığı, grubun ana resmini değiştirerek Atatürk ve Türklük hakkında çeşitli

sözel hakaretler içeren yazılar yazdığı ve site yöneticilerine yapılan şikâyet

sonucu Facebook tarafından bu grubun kapatıldığı belirtilmektedir. Site üzerinde

kurulan bu tür grupların kontrol dışı olarak genişlediği belirlenmiştir. İnternetin

farklı kişileri nasıl bir araya getirdiği konusunda 213 katılımcı üzerinde yapılan

bir çalışmada, Facebook’un insanlar arasında sosyal bir bağ kurduğu ve

çevreleriyle bütünleşmelerinde yardımcı olduğu sonucuna varılmıştır. Yine aynı

çalışmada, Facebook’un kişiler tarafından yeni arkadaş gruplarında yer alma

imkânı veren bir araç olarak algılandığı belirtilmektedir.27 Facebook gibi sosyal

paylaşım ağlarında kişilerin kendilerini kolayca ifade edebilmeleri, kolayca

arkadaş bulabilmeleri ve gruplar kurabilmeleri, bu sitelerin suni bir sosyal

yaşam kaynağı haline geldiklerini göstermektedir. Yapılan bir çalışmada

kişilerin internet ortamında kendilerini olduklarından daha rahat ifade ettiklerini,

ancak sosyal olarak daha arzulanabilir bir profil çizmek için bazı bilgilerini

değiştirerek yansıttıklarını ifade etmektedir.28 Buradan hareketle, bu tip sitelerde

insanlar arkadaş bulmak, sosyalleşmek gibi olumlu faaliyetlerin yanında

başkalarına zarar vermek, onları incitici ya da aşağılayıcı ithamlarda bulunmak

gibi olumsuz faaliyetlerin içinde de olabilecekleri ifade edilebilir. Bu bağlamda

gazete haberlerinin kötü niyetli kişiler için caydırıcı ifadeler taşımaları

önemlidir. Bu tip olaylar haber yapılırken, uygulanan yaptırımlara da yer

verilmesinin caydırıcılık acısından önemli olduğu düşünülmektedir.

Facebook kullanımı ve sonrasında meydana gelen fiziksel istismar

konusu bir diğer önemli bulgu olarak göze çarpmaktadır (32 Haber). Burada

meydana gelen istismarın diğerlerine kıyasla daha dolaylı olduğu

düşünülmektedir. Bu konuyla ilgili çıkan haberlerin çoğuna bakıldığında,

kişilerin öncelikle Facebook üzerinden irtibata geçtikleri ve daha sonra da çeşitli

sebeplerden ötürü gerçek dünyada bir araya geldikleri görülmektedir. Buradaki

iletişimin türü istismarı doğurmaktadır. İncelenen gazete haberlerinin çoğunda,

kişilerin farklı sebeplerden (küfürleşme, kız arkadaş, dini inanç vs.) ötürü

yaşadıkları anlaşmazlık sonrası bir araya gelerek birbirlerine şiddet

uyguladıkları görülmektedir. Buna benzer şekilde Facebook üzerinden tanışan

kişilerin bir araya gelmesinden doğan tecavüz ya da şantaj haberlerine yönelik

haberlerin de gazete haberleri arasında çokça yer aldığı görülmektedir. Bu

27 Madge, C., Meek, J., Wellens, J. & Hooley, T. a.g.m. s. 141–155.

28 Yurchisin, J., Watchravesringkan, K., & McCabe, D. B. An Exploration of Identity re-

Creation in The Context of Internet Dating. Social Behavior and Personality, 33, (8), p.

735–750, 2005.


Sayfa 15

Basında “Facebo

konuda Sabah gazetesinin 26.1

Tecavüz Tuzağı” baş

Habere göre Mamak’ta oturan ve a

yaşındaki kızının kayboldu

Organize Suçlarla Mücadele

yaşındaki ilköğretim ö

ile Facebook üzerinden görü

Antalya’nın Alanya ilçesinde K

ardından 12 yaşındaki çocuk bu

edilen ve ailesinin iste

tecavüze uğradığı belirlendi. Em

alıkoyma ve küçük yaş

mahkemede tutuklandı. Bu ve

üzerinden tanışılan ki

güven ve risk alma unsurları öne ç

başka insanlarla tanış

bir oranda da risk almı

bakıldığında çoğunluğ

Dolayısıysa genelde ergenlik dön

kaldıkları düşünülmektedir. Risk

öğrencilerinin daha yüksek o

belirlenmiştir.30 Bu nedenle, Face

daha çok ergenlik çağ

desteklenmektedir.

Facebook kullanımında m

edilen son bulgu kişiler arası istism

Haber). Gazete haberlerine yön

gerçekleşen vakanın intihar ve ö

gazetesinin 23.9.2009 tarihinde

ettirdi” başlıklı haberi bu konud

örnektir.31

Habere göre

oturan 15 yaşındaki H. G. a

Facebook’taki sayfasına kız arkad

köprüden atlayarak ya

29 Sabah Gazetesi. http: //www.sab

tuzagi. (Erişim Tarihi: 02.02.2010

30 Bailey, J. A., Fleming, C. B., Hen

Risk Behavior 6 Months Post

Living With a Parent, and Prior R

Health, 42, (6), p. 573–579, 2008.

31

Milliyet

Gazetesi.

ettirdi/dunya/sondakikaarsiv/08.0

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[65]

Sabah gazetesinin 26.11.2009 tarihinde yer verdiği “Facebook‘ta

ı” başlıklı haberi bu konuda iyi bir örnek teşkil etmektedir.

öre Mamak’ta oturan ve adı açıklanmayan bir kişi, polise başvurarak 12

i kızının kaybolduğunu bildirdi. Olayı araştıran Ankara Kaçakçılık ve

e Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü Bilişim Büro Amirliği ekipleri, 12

retim öğrencisinin kullandığı bilgisayarlardan K. B. (22) adlı ki

book üzerinden görüşme yaptığını tespit etti. Bunun üzerine polis,

nın Alanya ilçesinde K.B’yi gözaltına aldı. Yapılan sorgulamanın

şındaki çocuk bulundu. Ankara’ya getirilerek ailesine teslim

e ailesinin isteği üzerine Adli Tıp Kurumu’nda muayene edilen çocu

ğı belirlendi. Emniyette sorgulaması tamamlanan K.B. zorla

a ve küçük yaştaki kız çocuğuna tecavüz suçlaması iddiasıyla çıkarıldı

ede tutuklandı. Bu ve bunun gibi birçok haberde daha internet

ılan kişilerden zarar görme vakaları gözlenmektedir. Burada

e risk alma unsurları öne çıkmaktadır. Çünkü insanlar internet üzerinden

sanlarla tanışıp buluşmayı kabul ettiklerinde onlara güvenmiş ve belli

nda da risk almış olmaktadırlar. Haberlerde yer alan ş

ğunluğun 18 yaşından küçük bireyler olduğu görülmektedir.

ysa genelde ergenlik döneminde olan bireylerin bu tip vakalara maruz

ünülmektedir. Risk alma konusunda yapılan bir çalışmada lise

aha yüksek oranda risk alma davranışı sergiledikleri

Bu nedenle, Facebook kullanımında fiziksel istismar vakalarına

k ergenlik çağındaki gençlerin maruz kaldığı araştırma bulgularıyla da

Facebook kullanımında meydana gelen istismar olayları ile ilgili elde

n bulgu kişiler arası istismara yönelik gerçekleşen vakalarla ilgilidir (23

Gazete haberlerine yönelik yapılan içerik analizi sonrası en çok

en vakanın intihar ve ölüm vakaları olduğu görülmektedir. Milliyet

nin 23.9.2009 tarihinde yer verdiği “Facebook’taki hakaretler intihar

lıklı haberi bu konuda gerçekleştirilen istismar olaylarına iyi bir

Habere göre İngiltere’nin güneybatısındaki Cheltenham kentinde

ındaki H. G. adlı kız internetteki sosyal paylaşım sitesi

k’taki sayfasına kız arkadaşlarının yazdığı kötü sözlere dayanamayınca

n atlayarak yaşamına son verdi. Facebook aracılığıyla erkek arkada

azetesi. http: //www.sabah.com.tr/ Gundem/2009/11/26/ facebookta_ tecavuz_

im Tarihi: 02.02.2010).

. A., Fleming, C. B., Henson, J. N., Catalano, R. F., & Haggerty, K. P. Sexual

ehavior 6 Months Post-High School: Associations With College Attendance,

ith a Parent, and Prior Risk Behavior. Journal of Adolescent

579, 2008.

yet

Gazetesi.

http://www.milliyet.com.tr/facebook-taki-hakaretler

unya/sondakikaarsiv/08.02.2010/1142263/default.htm. (Erişim tarihi: 10.02.10).

i “Facebook‘ta

kil etmektedir.29

şvurarak 12

nkara Kaçakçılık ve

i ekipleri, 12

n K. B. (22) adlı kişi

unun üzerine polis,

apılan sorgulamanın

lerek ailesine teslim

yene edilen çocuğun

amlanan K.B. zorla

iddiasıyla çıkarıldığı

berde daha internet

lenmektedir. Burada

lar internet üzerinden

ra güvenmiş ve belli

alan şahıslara

u görülmektedir.

u tip vakalara maruz

şmada lise

ı sergiledikleri

el istismar vakalarına

tırma bulgularıyla da

layları ile ilgili elde

vakalarla ilgilidir (23

lizi sonrası en çok

rülmektedir. Milliyet

ki hakaretler intihar

ar olaylarına iyi bir

heltenham kentinde

şım sitesi

zlere dayanamayınca

ıyla erkek arkadaş da

facebookta_ tecavuz_

aggerty, K. P. Sexual

College Attendance,

hakaretler-intihar-

im tarihi: 10.02.10).


Sayfa 16

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[66]

edinmeye çalışan H. G., kız arkadaşlarının sayfasına yazdığı mesajlar üzerine

bunalıma gerdi. Yakın çevresi tarafından ‘Kendine güveni olmayan biri’ olarak

tanımlanan H.G.’nin sınıfındaki kızlar tarafından eleştiri bombardımanına

tutulan okulunu bile değiştirdi. H.G. yine de tacizlerden kurtulamayınca

köprüden atlayarak yaşamına son verdi. Facebook kullanımı sonrası ortaya çıkan

bu ve buna benzer haberler, kişilerin aslında bu tip sosyal ağlar aracılığıyla ne

tür bir sosyal yaşama sahip oldukları konusunda bilgi vermesi açısından

önemlidir. İntihar; temelinde sosyal, psikolojik, kültürel, ekonomik ve siyasal

süreçlerin yattığı kişisel bir olgudur.32 Bazı bilim adamları intihar olgusunu

psikolojik nedenlere bağlarken, bazıları da sosyal nedenlere bağlamakta ve

intiharla ilgili çeşitli tanımlar aktarmaktadır.33 Bu noktada, günümüzde artık

7’den 70’e herkesin rahatlıkla kullanabildiği sosyal paylaşım sitelerinin bu

konuda açık bir tehlike olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Yapılan gazete

haberlerinin tamamına yakını internet üzerinde gerçekleşen bir yaşantı sonucu

meydana geldiği anlaşılmaktadır. Bu sebepten sosyal paylaşım ağları taşıdıkları

riskler açısından yeniden değerlendirilmelidir. Bu tip sosyal ağlar, adeta

kurallarıyla yaşanılan dünyanın aksine sınırları belli olmayan kurasız bir dünya

görüntüsü çizmektedir. Bu nedenle, başta çocuklar ve gençler olmak üzere

herkes, bu tür sosyal paylaşım ağlarını kullanırken çok dikkatli olmalıdır.

Bu araştırmanın bulguları, yazılı basında aktarıldığı kadarıyla

ülkemizde ve dünyada yaşanılan Facebook istismarını, bu konunun

mağdurlarını, sebep ve sonuçlarını belirlemek açısından önem arz etmektedir.

Özellikle gençlerin bu konudan zarar görmelerini önlemek için başta ailelere ve

eğitimcilere büyük görevler düşmektedir. Gençlerin internete ve sosyal ağlara

aşırı düşkün oldukları bu çağda, internet kullanımında ciddi önlemler alınması

gerektiği görülmektedir. Bu konuda çeşitli eğitim projeleri yapılarak, gençlerin

ilk ve orta öğretim düzeyinden itibaren bu konularda bilgilendirilmesi, internet

yüzünden meydana gelecek olumsuz olayları sınırlandırmak açısından çok

önemlidir. Ayrıca, ülkemizde Facebook gibi sosyal paylaşım sitelerini kullanan

bireylerin baş etme stratejileri, benlik algısı, problem çözme becerileri gibi

psikolojik kavramlar açısından değerlendirilmesinin de bu konudaki çalışmalara

katkıda bulunacağı düşünülmektedir.

32 Sancak, S. Van’da 2000–2003 Yılları Arasında Meydana Gelen İntihar ve İntihar

Girişimleri: Çeşitli Değişkenler Açısından Bir Karşılaştırma. Sosyoloji Dergisi, 18, 2007.

33 Solomon, P. & Draine, J. Adaptive Coping Among Family Members of Persons with

Serious Mental Illness. Psychiatric Services, 46, 1156–1160, 1995.


Sayfa 17

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[67]

Kaynakça

Aktaş, C. (2005). Interpersonel Communication Through The Internet. Selçuk

İletişim, Cilt 3, (4), s. 95-104.

Atıcı, B. (2007). Sosyal Bilgi İnşasına Dayalı Sanal Öğrenme Çevrelerinin

Öğrenci Başarısı ve Tutumlarına Etkisi. Education and Science,

Cilt 143, (32), s. 122- 135.

Bailey, J. A., Fleming, C. B., Henson, J. N., Catalano, R. F., & Haggerty, K. P.

(2008).Sexual Risk Behavior 6 Months Post-High School:

Associations With College Attendance, Living With a Parent, and

Prior Risk Behavior. Journal of Adolescent Health, Vol 42, (6), p.

573–579.

Burcher, N. (2009). Latest Facebook Usage Statistics by Country. http:// www.

Nickburcher .com /2009/07/latest-facebook-usage-statistics-

by.html. (Erişim Tarihi: 02. 02.10).

Cheshire, P.W. (2009). Facebook and the Fusiform Gyrus. Ethics & Medicine,

Vol 25, (3), p. 550- 563.

Christofides, E., Muise, A. & Desmarais, S. (2009). Information Disclosure and

Control on Facebook: Are They Two Sides of the Same Coin or

Two Different Processes?. Cyberpsychology & Behaviour, Vol

12, (3).

Clifton, A., Turkheimer, E. & Oltmanns, T.F. (2007). Improving Assessment of

Personality Disorder Traits Through Social Network Analysis.

Journal of Personality, Vol 75, (2), p. 1007–1031.

Cliffton, A., Turkheimer, E. & Oltmanns, T.F. (2009).Personality Disorder in

Social Networks: Network Position as a Marker of Interpersonal

Dysfunction. Social Networks, Vol 31, (1), p. 26–32.

Cohen, L & Manion, L. (1996). Research Methods in Education. Fourth Edition.

J&L Composition ltd.North Yokshire, London, p. 285.

Ellison, N., Heino, R., & Gibbs, J. (2006). Managing Impressions Online: Self-

Presentation Processes in The Online Dating Environment. Journal

of Computer-Mediated Communication, Vol 11, (2).

Facebook, 2008. Statistics.Facebook,http://www.facebook.com /press/info. php?

statistics, (Erişim Tarihi: 01.02.10).

Facebook, 2010. Statistics.Facebook, http://www.facebook.com/press/info.php?

statistics, (Erişim tarihi: 01.02.10).

Gibbs, J. L., Ellison, N. B., & Heino, R. D. (2006). Self-Presentation in Online

Personals: The Role of Anticipated Future Interaction, Self-

Disclosure, and Perceived Success in Internet Dating.

Communication Research, Vol 33, (2), p. 152–177.


Sayfa 18

Mustafa ŞAHİN-Serkan Volkan SARI

[68]

Hargittai, E. (2008). Whose Space? Differences Among Users and Non-users of

Social Network. sites. Journal of Computer-Mediated

Communication, Vol 1, (13), p. 1.

Hill, L. N., & White, C. (2000). Public Relations Practitioners’ Perception of the

World Wide Web as a Communications Tool. Public Relations

Review, Vol 26, (1), p. 31–51.

Kadushin, C. (2002). The Motivational Foundation of Social Networks. Social

Networks, Vol 24, (1), p. 77–91.

Kıncal, R.Y ve Kartal, O.Y. (2009). Medya Okuryazarlığı Eğitimi. Millî Eğitim,

Cilt 181, s. 318- 332

Levy, S. (2007). Are MySpace users now spacing out? Newsweek, Vol 149,

(22), p. 26.

Mack D, Behler A, Roberts B. & Rimland E. (2008). Reaching Students with

Facebook: Data and Best Practices. Electronic Journal of

Academic Speech, Vol 8, (2).

Madge, C., Meek, J., Wellens, J. & Hooley, T. (2009). Facebook, Social

Integration and Informal Learning at University: ‘It is More for

Socialising and Talking to Friends About Work Than for Actually

Doing Work’. Learning, Media and Technology, Vol 34, (2), p.

141–155.

Mangalcı, B. (2002). Lise 2. Sınıf Öğrencilerinin Ailede Çocuk istismarı ve

ihmaline ilişkin Görüşleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,

Hacettepe Üniversitesi, Ankara, s. 35- 36.

Milliyet Gazetesi, http://www.milliyet.com.tr/facebook-ta–font-color-navy-

dayi–font tehlikesi/ yasam/ sondakikaarsiv/ 02.01.2010/ 1089665/

default.htm (Erişim tarihi: 02. 01. 2010).

Milliyet Gazetesi. http://www.milliyet.com.tr/facebook-ta-ataturk-ve-turklere-

hakaret/turkiye/sondakikaarsiv/09.02.2010/1077292/default.htm.

(Erişim Tarihi: 10.02.10).

Milliyet Gazetesi. http://www.milliyet.com.tr/facebook-taki-hakaretler-intihar-

ettirdi/dunya/sondakikaarsiv/08.02.2010/1142263/default.htm.

(Erişim tarihi: 10.02.10).

Nosko, A., Wood, E. & Molema, S.(2009). All About Me: Disclosure in Online

Social Networking Profiles: The Case of Facebook. Computers in

Human Behavior , In Pres.

Ortiz, M.G.R., Hoyos, J.R.C. & Lopez, M.G.R. (2004).The Social Networks of

Academic Performance in a Student Context of Poverty in Mexico.

Social Networks, Vol 26, (4), p. 175–188.


Sayfa 19

Basında “Facebo

Peluchette, J. & Karl, K. (2007

Facebook: “What W

For Business

Ronn, K. Social Networking: Clo

Vol , 12, (4).

Sabah Gazetesi. http: //www.sab

tecavuz_ tuzagi. (Eri

Sancak, S. (2007). Van’da 2000

ve İntihar Giri

Karşılaş

Seder, P.J. & Oishi, S. (2009). E

Facebook friendship

of Research in Perso

Selwyn, N. (2009). Faceworking

Facebook. Learning

174.

Solomon, P. & Draine, J. (1995).

Persons with Seriou

(5), p. 1156

TDK, 2010. http://tdkterim.gov.tr

03431 (Eri

Yıldırım, A. ve Şimş

Ankara, s.197.

Youn S. (2005). Teenagers’ P

Behaviours: A Ris

Broadcasting & Elec

Yurchisin, J., Watchravesringkan,

of Identity re

Behavior and Person

Wang, S.S., Moon, S., Kwon, K.H

off: Implications o

Facebook

234.

Waters, D.R., Burnett, E., Lamm,

Through Social Ne

Using Facebook.

106.

Basında “Facebook İstismarı” ve Toplumdaki Yansımaları

[69]

te, J. & Karl, K. (2007). Examining Students’ Intended Image on

Facebook: “What Were They Thinking?!” Journal of Education

For Business, Vol 85, (30).

. Social Networking: Closer Than You Think. Business Week Online

Vol , 12, (4).

azetesi. http: //www.sabah.com.tr/ Gundem/2009/11/26/ facebookta_

tecavuz_ tuzagi. (Erişim Tarihi: 02.02.2010).

Van’da 2000–2003 Yılları Arasında Meydana Gelen

İntihar Girişimleri: Çeşitli Değişkenler Açısından Bir

şılaştırma. Sosyoloji Dergisi, Vol 18, (2).

ishi, S. (2009). Ethnic/racial homogeneity in college students’

Facebook friendship Networks and subjective well-being.

of Research in Personality, Vol 43, (6), p. 438–443.

N. (2009). Faceworking: exploring students’ education-related use of

Facebook. Learning, Media and Technology, Vol 34, (2), p. 157

, P. & Draine, J. (1995). Adaptive Coping Among Family Members of

Persons with Serious Mental Illness. Psychiatric Services, Vol 46,

(5), p. 1156–1160.

http://tdkterim.gov.tr /seslisozluk/ ?kategori=yazimay& elim esec =

03431 (Erişim Tarihi: 02.02.10).

Şimşek, H. (2006). Nitel Araştırma Yöntemleri. Beşinci Baskı.

Ankara, s.197.

. (2005). Teenagers’ Perceptions of Online Privacy and Coping

Behaviours: A Risk-Benefit Appraisal Approach. Journal of

Broadcasting & Electronic Media, Vol 49, (3), p. 86–110.

n, J., Watchravesringkan, K., & McCabe, D. B. (2005). An Exploration

of Identity re-Creation in The Context of Internet Dating.

Behavior and Personality, Vol 33, (8), p. 735–750.

.S., Moon, S., Kwon, K.H., Evan, C.A. ve Stefanone, M.A. (2010). Face

off: Implications of Visual Cues on Initiating Friendship on

Facebook. Computers in Human Behavior, Vol 26, (9), p. 226

D.R., Burnett, E., Lamm, A. & Lucas, J. (2009). Engaging Stakeholders

Through Social Networking: How Nonprofit Organizations are

Using Facebook. Public Relations Review, Vol 35, (13), p. 102

Intended Image on

ournal of Education

siness Week Online,

facebookta_

eydana Gelen İntihar

ler Açısından Bir

in college students’

being. Journal

related use of

Vol 34, (2), p. 157–

Family Members of

, Vol 46,

azimay& elim esec =

şinci Baskı.

rivacy and Coping

Journal of

005). An Exploration

ternet Dating. Social

e, M.A. (2010). Face

ating Friendship on

Vol 26, (9), p. 226–

ngaging Stakeholders

it Organizations are

ol 35, (13), p. 102–

About Hasan Yener

SM Haber Genel Yayın Yönetmeni SEO - Digital Pazarlama - Sosyal Medya Pazarlama iletisim@sosyalmedyahaber.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

mersin escort | escort mersin | mersin bayan escort | bursa escort | mersin escort | bursa escort | mersin escort bayan | escort mersin | www.hayalkahvesimersin.com | escort mersin
mersin escort | escort mersin | mersin bayan escort | bursa escort | mersin escort | bursa escort | mersin escort bayan | escort mersin | www.mersinay.com | escort mersin

evden eve nakliyat istanbul, araç kiralama

klima kombi servisi